Aronia (chokeberry đen): lợi ích cho tim, mạch máu và đường huyết

Aronia melanocarpa
Một trong những nguồn anthocyanin dồi dào nhất

Aronia, còn gọi là chokeberry đen, có nguồn gốc từ Bắc Mỹ và ngày nay được trồng rộng rãi ở Đông và Trung Âu. Vị của nó chua và chát – cái tên “chokeberry” (quả làm nghẹn) đến từ cảm giác khô se miệng mà nó để lại. Ít người ăn sống, nhưng dưới dạng nước ép, bột hoặc kết hợp với trái cây ngọt hơn, nó rất đa năng.

Aronia nổi bật nhờ hàm lượng anthocyanin và các polyphenol khác rất cao – cao hơn phần lớn các loại quả mọng khác. Những hợp chất thực vật này là lý do nó được nghiên cứu về tác dụng lên huyết áp, mạch máu và mỡ máu.

Giá trị dinh dưỡng (trên 100 g aronia sấy khô)

Lợi ích sức khỏe

• Huyết áp – Các phân tích tổng hợp cho thấy nước ép và chiết xuất aronia có thể làm giảm nhẹ huyết áp, đặc biệt ở người có huyết áp cao. Tác dụng khiêm tốn nhưng rõ rệt.
• Mạch máu – Anthocyanin có thể cải thiện độ đàn hồi và chức năng mạch máu.
• Mỡ máu – Một số nghiên cứu thấy LDL cholesterol và triglyceride giảm.
• Đường huyết – Trong các nghiên cứu nhỏ ở người tiểu đường type 2 hoặc hội chứng chuyển hóa, chiết xuất aronia làm giảm nhẹ đường huyết lúc đói. Chất xơ và lượng đường thấp khiến quả sấy là lựa chọn tốt.
• Chống oxy hóa và chống viêm – Được ghi nhận rõ trong phòng thí nghiệm; trong nghiên cứu trên người, một số chỉ số viêm giảm.
• Hệ miễn dịch – Tác dụng kháng virus và kháng khuẩn trong phòng thí nghiệm.

Không có bằng chứng aronia giúp ích cho ADHD hay rò rỉ ruột, hoặc “thải độc” gan. Tác dụng bảo vệ thần kinh của nó mới chỉ được nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và trên động vật.

Lưu ý: Quả aronia sống chứa một lượng nhỏ amygdalin, có thể giải phóng cyanide. Ở lượng thực phẩm thông thường, điều này không thành vấn đề – nấu chín, sấy khô và ép nước còn làm giảm thêm hàm lượng. Nếu bạn dùng thuốc huyết áp, hãy theo dõi huyết áp khi bắt đầu uống nước ép aronia thường xuyên.

Dùng làm thảo dược và trong y học tự nhiên

• Quả – theo truyền thống ở Đông Âu dùng cho huyết áp cao và làm bền mạch máu
• Nước ép – có tính se; theo truyền thống dùng cho nhiễm trùng tiểu (bằng chứng yếu)
• Lá – ít được dùng; theo truyền thống được coi là lợi tiểu nhẹ
• Aronia sấy – thích hợp pha trà, trộn hỗn hợp hoặc làm bột

Trong ẩm thực

Vị chua chát của aronia hợp nhất khi kết hợp:

• sinh tố với chuối và sữa thực vật,
• nước ép pha với táo hoặc gừng,
• mứt ít đường với chà là hoặc lê,
• bánh nướng, muffin, bánh mì hoặc granola,
• trà với hoa dâm bụt (atiso đỏ), tầm xuân hoặc bạc hà,
• bột trong sữa chua, cháo yến mạch hoặc món tráng miệng.

Nước ép aronia nguyên chất rất chua – hãy pha loãng với nước hoặc trộn với nước táo.

Trong chăm sóc da tự nhiên

• Bột aronia – trong mặt nạ chống oxy hóa
• Chiết xuất nước – trong nước hoa hồng và xịt khoáng
• Giàu chất chống oxy hóa – bảo vệ da khỏi stress oxy hóa
• Thử trước trên vùng da nhỏ nếu bạn có làn da nhạy cảm

Những kết hợp hay

• Lý chua đen – bổ sung vitamin C, thứ aronia có tương đối ít
• Cacao hoặc quế – làm dịu vị chua
• Gừng hoặc nghệ – trong trà ấm hoặc sinh tố
• Kefir hoặc sữa chua – thực phẩm lên men cho đường ruột

Lượng gợi ý

• Trẻ em: 1–2 muỗng cà phê quả sấy hoặc 50–100 ml nước ép pha loãng
• Người lớn: 1–2 muỗng canh quả sấy hoặc 100–200 ml nước ép
• Trà: 1 muỗng canh quả sấy cho mỗi tách nước sôi, hãm 15 phút
• Bột: 1–2 muỗng cà phê mỗi ngày trong bữa ăn hoặc đồ uống

Mẹo bảo quản

• Quả sấy: trong lọ thủy tinh, nơi mát, tối và khô
• Bột: đậy kín, tránh ẩm
• Nước ép: trong tủ lạnh, tốt nhất là không đường

Bạn có biết…?

Aronia là một trong những loại quả giàu anthocyanin nhất thế giới – nhiều gấp vài lần việt quất.
Cây được đưa từ Bắc Mỹ sang Nga vào đầu thế kỷ 20, nơi nhà thực vật học Ivan Michurin lai tạo thành cây trồng. Từ đó nó lan ra khắp Đông Âu.
Quả chín vào cuối hè và vẫn bám trên cây đến tận cuối thu.

Tóm lại

Aronia là loại quả đặc biệt giàu polyphenol với bằng chứng tốt về việc giảm nhẹ huyết áp. Vị chua chát cần thời gian làm quen, nhưng trong sinh tố, nước ép và bánh nướng, nó là cách dễ dàng để thêm hợp chất thực vật vào chế độ ăn.