Từ nang tóc đến thói quen hằng ngày: chăm sóc tóc bằng thảo dược, dinh dưỡng tốt và những nghi thức đơn giản
Tóc là gì và vì sao nó thay đổi từng ngày?
Hôm nay óng mượt, mai lại xơ rối? Tóc chịu ảnh hưởng của độ ẩm, cách gội và tạo kiểu, nhưng cũng của chế độ ăn, căng thẳng, hormone và giấc ngủ.
Tóc chủ yếu được tạo từ một loại protein là keratin. Phần tóc ta nhìn thấy là mô chết; phần sống là nang tóc trong da đầu, nơi tóc mới liên tục được tạo ra. Vì vậy tóc thường phản ánh sức khỏe tổng thể của bạn, với độ trễ vài tuần đến vài tháng.
Một sợi tóc được cấu tạo như thế nào?
- Lớp biểu bì (cuticle) – lớp ngoài gồm các vảy xếp chồng lên nhau. Vảy phẳng phản chiếu ánh sáng và tạo độ bóng; vảy dựng lên khiến tóc xỉn màu và xơ rối.
- Lớp vỏ (cortex) – lớp giữa, chứa sắc tố và quyết định độ bền, độ đàn hồi.
- Lớp tủy (medulla) – lõi trong cùng, không phải sợi tóc nào cũng có.
Sản phẩm chăm sóc chủ yếu tác động lên lớp biểu bì; sức khỏe của tóc mới phụ thuộc vào nang tóc và da đầu.
Tóc khỏe bắt đầu từ da đầu
Da đầu giống như đất, còn tóc là cây: da đầu bị kích ứng, viêm hoặc quá nhờn không phải là nền tảng tốt cho mái tóc khỏe.
Chăm sóc da đầu tự nhiên
- Gội nhẹ nhàng: dầu gội dịu nhẹ thường dễ chịu hơn loại chứa chất tẩy rửa mạnh như SLS
- Massage với dầu, ví dụ dầu hương thảo pha loãng hoặc dầu thì là đen
- Thỉnh thoảng tẩy tế bào chết, ví dụ bằng đất sét và hạt cỏ cà ri (methi)
- Dùng dầu gội khô và keo xịt tóc vừa phải và gội sạch cặn
- Xả bằng nước hãm tầm ma, cỏ đuôi ngựa hoặc hoa cúc
Nếu bạn bị ngứa, đỏ, bong vảy hoặc có mảng hói không hết, hãy đi khám bác sĩ da liễu: các bệnh như viêm da tiết bã, vảy nến hay nhiễm nấm cần điều trị đặc hiệu.
Thảo dược, dầu và thành phần cho tóc
| Thành phần | Lợi ích |
|---|---|
| Tầm ma | theo truyền thống dùng để làm chắc tóc |
| Cỏ đuôi ngựa | giàu silic, theo truyền thống dùng cho tóc và móng |
| Hương thảo | có thể kích thích mọc tóc; một nghiên cứu nhỏ thấy tác dụng tương tự minoxidil liều thấp |
| Cỏ mực (bhringraj) | bài thuốc Ayurveda cho tóc bạc và tóc thưa |
| Hạt cỏ cà ri (methi) | theo truyền thống dùng cho da đầu và mọc tóc |
| Dầu thầu dầu | nuôi dưỡng và làm mượt; chưa chứng minh giúp tóc mọc nhanh hơn |
| Dầu dừa | giảm mất protein khi gội, bảo vệ tóc |
| Dầu hạt bí | một nghiên cứu nhỏ thấy tóc dày hơn ở nam giới hói di truyền |
Phần lớn các thành phần này được dùng theo truyền thống nhưng ít được nghiên cứu khoa học. Dầu hương thảo và dầu hạt bí có bằng chứng tốt nhất, dù các nghiên cứu cũng nhỏ.
Gội đầu không cần dầu gội?
Mặt nạ đất sét và hạt cỏ cà ri
Nguyên liệu:
- 2 muỗng canh đất sét rhassoul
- 1 muỗng canh bột hạt cỏ cà ri
- nước ấm hoặc nước hãm tầm ma
Thoa lên da đầu, massage nhẹ, để 10 phút rồi xả thật sạch.
Nước vo gạo lên men
Nguyên liệu:
- 1/2 cốc gạo
- 1,5 cốc nước
Để 24–48 giờ đến khi có mùi hơi chua. Lọc, dùng làm nước xả cuối rồi xả lại bằng nước sạch. Mỗi tuần một lần là đủ: dùng quá thường xuyên có thể khiến tóc cứng.
Một tuần không dầu gội?
Một số người thích thử gội đầu trong một tuần chỉ bằng đất sét, nước xả thảo mộc và nước. Với tóc khô hoặc xoăn, điều này có thể đáng thử. Nếu bạn có tóc dầu hoặc da đầu nhạy cảm, dầu gội dịu nhẹ thường là lựa chọn tốt hơn.
Mặt nạ và nước xả tự làm
Mặt nạ làm mềm chuối và dừa
- 1 quả chuối chín
- 1 muỗng canh dầu dừa
- vài giọt nước cốt chanh
Xay đến khi thật mịn (miếng chuối rất khó xả sạch), để 30 phút rồi xả bằng nước ấm.
Sữa chua và mật ong cho da đầu khô, ngứa
- 3 muỗng canh sữa chua không đường
- 1 muỗng canh mật ong
- 1 muỗng cà phê giấm táo
Massage lên da đầu và để 20 phút. Gàu dai dẳng thường do nấm men gây ra và nên được xử lý bằng dầu gội trị gàu.
Massage da đầu với dầu thì là đen và thầu dầu
- 1 muỗng canh dầu thầu dầu
- 1 muỗng canh dầu thì là đen
Làm ấm nhẹ, massage da đầu và gội sau một giờ. Tỏi sống, đôi khi được khuyên dùng trong các mặt nạ kiểu này, có thể gây bỏng hóa học trên da – tốt nhất nên bỏ qua.
Dầu xả dâm bụt và nha đam
- 1 muỗng canh bột hoa dâm bụt
- 1 muỗng canh gel nha đam
Trộn đều, thoa lên tóc ẩm, để 20 phút rồi xả. Dâm bụt có thể nhuộm nhẹ tóc sáng màu thành ánh đỏ.
Luôn thử mặt nạ mới trên một vùng da nhỏ, đặc biệt nếu bạn có làn da nhạy cảm.
Thảo dược để uống
- Tầm ma – chứa khoáng chất như sắt và silic
- Cỏ đuôi ngựa – giàu silic; không dùng lâu dài hoặc khi có bệnh thận
- Hạt cỏ cà ri – theo truyền thống dùng cho tóc; không dùng khi mang thai
- Hương nhu tía (tulsi) – theo truyền thống dùng cho căng thẳng
Có ít bằng chứng khoa học rằng trà thảo mộc giúp tóc mọc. Quan trọng hơn là chế độ ăn cân bằng với đủ protein, sắt, kẽm, vitamin D và vitamin nhóm B.
Vì sao tóc rụng, bạc hoặc mỏng đi?
Các nguyên nhân rụng tóc thường gặp nhất:
- hói di truyền (rụng tóc androgen): nguyên nhân phổ biến nhất ở cả nam và nữ
- rụng tóc tạm thời hai đến bốn tháng sau căng thẳng nặng, ốm, phẫu thuật, sinh con hoặc ăn kiêng khắc nghiệt (rụng tóc telogen)
- bệnh tuyến giáp
- thiếu sắt và các thiếu hụt khác
- thay đổi hormone, ví dụ trong hội chứng buồng trứng đa nang hoặc mãn kinh
- rụng tóc từng mảng (tự miễn)
- kiểu tóc buộc chặt, tẩy tóc thường xuyên, uốn và nhiệt
- một số thuốc
Tóc bạc chủ yếu do di truyền. Thiếu vitamin B12, bệnh tuyến giáp và hút thuốc có thể khiến tóc bạc sớm hơn, và nghiên cứu gợi ý căng thẳng nặng cũng có thể đóng vai trò.
Mái tóc của bạn có thể nói gì
Rụng tóc đột ngột hoặc nhiều, mảng hói hay đường ngôi rộng ra rõ rệt đều nên được kiểm tra. Bác sĩ có thể xét nghiệm sắt (ferritin), tuyến giáp và các chỉ số khác. Nhiều nguyên nhân có thể điều trị tốt – và càng sớm càng tốt.
Những nghi thức đơn giản để bắt đầu từ hôm nay
- Massage da đầu vài phút mỗi ngày: một nghiên cứu nhỏ thấy tóc dày hơn sau 24 tuần
- Dùng trà thảo mộc làm nước xả cuối
- Thoa dầu lên đuôi tóc trước khi gội để bảo vệ
- Ngủ trên vỏ gối lụa hoặc satin để giảm ma sát
- Quản lý căng thẳng, ngủ đủ và ăn đa dạng
Dầu hương thảo cho da đầu
Nguyên liệu:
- 2 muỗng canh dầu thầu dầu
- 1 muỗng canh dầu dừa
- 10 giọt tinh dầu hương thảo
- tùy chọn: 5 giọt tinh dầu bạc hà
Làm ấm nhẹ và massage vào da đầu. Để vài giờ hoặc qua đêm rồi gội sạch. Không bao giờ thoa tinh dầu nguyên chất lên da và hãy thử hỗn hợp trên vùng da nhỏ trước.
Bạn có biết?
- Phụ nữ dân tộc Dao ở làng Hoàng Lạc (Trung Quốc) nổi tiếng với mái tóc cực dài, theo truyền thống được gội bằng nước vo gạo lên men – phụ nữ Dao đỏ ở Sa Pa cũng có tục gội đầu bằng nước vo gạo và thảo mộc.
- Ở Ấn Độ, dâm bụt là thành phần kinh điển trong chăm sóc tóc.
- Chu kỳ tóc rất dài: một sợi tóc mọc từ hai đến sáu năm rồi mới rụng. Vì vậy thay đổi về ăn uống hay chăm sóc cần nhiều tháng mới thấy.
Bài thuốc của bà
Gel hạt lanh cho tóc xoăn, xả giấm táo cho tóc bóng, mặt nạ lòng đỏ trứng, gội đầu bằng bồ kết: nhiều công thức truyền thống đơn giản và rẻ. Chúng không làm nên điều kỳ diệu, nhưng có thể giúp tóc mềm và bóng hơn – và thử cũng rất vui.
