Nấm linh chi (Reishi): lợi ích, cách dùng và lưu ý an toàn

Ganoderma lucidum

Nấm linh chi là gì?

Nấm linh chi, còn gọi là lingzhi hay reishi, là một trong những loại nấm dược liệu nổi tiếng nhất trong y học cổ truyền Trung Quốc và Nhật Bản, đã được dùng hơn 2.000 năm. Biệt danh xưa “nấm trường sinh” cho thấy nó từng được coi trọng như thế nào vì tuổi thọ và sức sống.

Linh chi không phải là nấm ăn. Nó cứng như gỗ, dai và đắng, vì vậy được dùng dưới dạng trà, bột, chiết xuất hoặc viên nang thay vì nấu ăn. Linh chi thường được xếp vào nhóm adaptogen – những chất được cho là giúp cơ thể đối phó với căng thẳng – và chủ yếu được nghiên cứu về tác dụng lên hệ miễn dịch, giấc ngủ và tình trạng viêm.

Nấm linh chi chứa những gì?

Tác dụng của linh chi chủ yếu được cho là nhờ polysaccharide và triterpene. Giá trị ước tính cho nấm khô:

Nấm còn chứa một lượng nhỏ kali, magie, kẽm và selen. Vì linh chi được dùng với lượng tính bằng gam nên các chất dinh dưỡng này chỉ đóng vai trò nhỏ; hàm lượng hoạt chất khác nhau rất nhiều giữa các sản phẩm.

Linh chi có thể hỗ trợ sức khỏe như thế nào?

Phần lớn nghiên cứu về linh chi đến từ phòng thí nghiệm và trên động vật; nghiên cứu trên người ít hơn và thường nhỏ. Dựa trên những gì đã biết, linh chi có thể:

• điều hòa hệ miễn dịch,
• có tác dụng chống viêm và chống oxy hóa,
• hỗ trợ thư giãn và giấc ngủ,
• làm giảm nhẹ đường huyết và mỡ máu (kết quả trên người không nhất quán),
• bảo vệ gan (chủ yếu được chứng minh trên động vật).

Theo truyền thống, linh chi được dùng cho:

• căng thẳng và kiệt sức,
• ngủ kém,
• hay bị nhiễm trùng,
• dị ứng,
• sức sống nói chung khi về già.

Hiện chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy linh chi điều trị được ADHD, tiểu đường hay hội chứng rò rỉ ruột. Nếu bạn mắc một trong các bệnh này, linh chi chỉ có thể là phần bổ sung cho việc chăm sóc y tế – không thể thay thế.

Linh chi và hệ thần kinh

Trong các nghiên cứu trên động vật, chiết xuất linh chi cho thấy tác dụng làm dịu và giúp ngủ, có thể thông qua các cơ chế liên quan đến GABA, cùng tác dụng bảo vệ tế bào thần kinh. Một vài nghiên cứu nhỏ trên người gợi ý nó có thể giảm mệt mỏi và cải thiện cảm giác khỏe khoắn, ví dụ ở người bị suy nhược thần kinh (tình trạng kiệt sức kéo dài).

Chưa có chứng minh rằng linh chi cải thiện sự tập trung, tâm trạng hay trí nhớ ở người khỏe mạnh. Nhiều người dùng nó như một thức uống thư giãn buổi tối – có thể đáng thử, nhưng nên kỳ vọng vừa phải.

Các công dụng khác

Trong y học cổ truyền, linh chi được dùng để:

• hỗ trợ gan,
• tăng sức đề kháng khi nhiễm trùng,
• hỗ trợ trong điều trị ung thư.

Ở châu Á, linh chi được dùng phổ biến như liệu pháp bổ trợ cho bệnh ung thư. Một tổng quan Cochrane tìm thấy một số bằng chứng rằng nó có thể cải thiện các chỉ số miễn dịch và chất lượng cuộc sống khi kết hợp với điều trị thông thường, nhưng các nghiên cứu có chất lượng thấp, và không có bằng chứng linh chi kéo dài thời gian sống. Linh chi không bao giờ được thay thế điều trị ung thư và chỉ nên dùng trong thời gian hóa trị khi đã trao đổi với đội ngũ điều trị.

Chiết xuất linh chi cũng được dùng trong sản phẩm chăm sóc da nhờ đặc tính chống oxy hóa.

Bạn có biết?

Ở Trung Quốc và Nhật Bản xưa, linh chi mọc hoang hiếm đến mức chỉ dành cho vua chúa và quý tộc. Nó xuất hiện trên vô số bức tranh, đồ chạm khắc và vải vóc như biểu tượng của trường thọ và may mắn. Ngày nay gần như toàn bộ linh chi được nuôi trồng trên khúc gỗ hoặc giá thể.

Cách dùng linh chi

Linh chi thường được dùng đều đặn trong vài tuần; tác dụng (nếu có) xuất hiện dần dần.

Các dạng và liều thường gặp:

• Bột chiết xuất: 1–2 g mỗi ngày
• Cồn thuốc: theo hướng dẫn của nhà sản xuất
• Trà hoặc nước sắc: đun liu riu 2–5 g nấm khô trong nước 30–60 phút
• Viên nang: nên chọn chiết xuất chuẩn hóa có ghi rõ hàm lượng beta-glucan

Nhiều người dùng linh chi vào buổi tối vì tiếng tăm giúp thư giãn. Chưa có bằng chứng cần nghỉ giữa các đợt, nhưng một số thầy thuốc thảo dược khuyên dùng theo chu kỳ sáu đến tám tuần.

Khi chọn sản phẩm, hãy tìm chiết xuất từ quả thể có ghi hàm lượng beta-glucan và triterpene và được phòng thí nghiệm độc lập kiểm nghiệm. Sản phẩm chủ yếu từ sợi nấm nuôi trên ngũ cốc thường chứa nhiều tinh bột.

Kết hợp linh chi với các loại nấm và thảo dược khác

Linh chi thường được kết hợp với:

• Ashwagandha – theo truyền thống dùng cho căng thẳng và giấc ngủ
• Nấm bờm sư tử – được nghiên cứu cho chức năng nhận thức và sức khỏe thần kinh
• Nấm chaga – giàu chất chống oxy hóa
• Đông trùng hạ thảo – theo truyền thống dùng cho năng lượng và sức bền

Hầu như chưa có nghiên cứu về các kết hợp này, và mỗi sản phẩm thêm vào đều làm tăng nguy cơ tác dụng phụ và tương tác.

Ai cần thận trọng?

Ở liều thông thường, linh chi được đa số người dung nạp tốt. Tác dụng phụ có thể gồm khô miệng, rối loạn tiêu hóa, chóng mặt và phát ban. Đã có báo cáo hiếm gặp về tổn thương gan, đặc biệt với các sản phẩm dạng bột.

Cần thận trọng với:

• người mắc bệnh tự miễn hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch,
• người dùng thuốc chống đông (ví dụ warfarin) hoặc có rối loạn đông máu – linh chi có thể làm tăng nguy cơ chảy máu; ngừng dùng hai tuần trước phẫu thuật,
• người dùng thuốc huyết áp hoặc tiểu đường – linh chi có thể làm giảm cả hai,
• người bị huyết áp thấp,
• phụ nữ mang thai và cho con bú – chưa đủ dữ liệu an toàn.

Hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng linh chi, đặc biệt nếu bạn đang dùng thuốc hoặc có bệnh mạn tính.

Công thức: thức uống buổi tối linh chi và cacao

Một thức uống ấm để thư giãn buổi tối.

Nguyên liệu:
1 muỗng cà phê bột linh chi
1 muỗng cà phê cacao nguyên chất
1 cốc sữa thực vật (hạnh nhân, yến mạch, dừa)
1/4 muỗng cà phê quế
Một chút bạch đậu khấu
1 muỗng cà phê mật ong (tùy chọn)

Cách làm:
Hâm nóng sữa nhẹ nhàng. Khuấy linh chi, cacao, quế và bạch đậu khấu đến khi tan. Thêm mật ong nếu thích và uống từ từ.

Theo truyền thống, linh chi được dùng cho những gì?

Linh chi theo truyền thống được dùng, và một số trường hợp đang được nghiên cứu, cho:

Căng thẳng và kiệt sức
Khó ngủ
Hay bị nhiễm trùng
Dị ứng
Mệt mỏi kéo dài
Hỗ trợ trong điều trị ung thư (chỉ khi đã trao đổi với bác sĩ)
Đường huyết và mỡ máu (bằng chứng không nhất quán)
Sức khỏe gan
Chăm sóc da

Tóm lại

Linh chi là nấm dược liệu truyền thống với những tác dụng thú vị lên hệ miễn dịch, giấc ngủ và tình trạng viêm trong nghiên cứu phòng thí nghiệm và trên động vật. Bằng chứng trên người vẫn còn hạn chế. Nếu muốn thử, hãy chọn chiết xuất chất lượng cao, bắt đầu với liều thấp và kiểm tra trước khả năng tương tác với thuốc bạn đang dùng.

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm

Nội dung ở đây chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và giáo dục. Nó không phải là lời khuyên, chẩn đoán hay điều trị y tế. Hãy luôn hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế có chuyên môn trước khi thay đổi chế độ ăn, thực phẩm bổ sung hay lối sống – đặc biệt nếu bạn đang mang thai, cho con bú, dùng thuốc hoặc có bệnh mạn tính.