Nấm vân chi (Turkey Tail): loại nấm được nghiên cứu nhiều nhất cho miễn dịch

Trametes versicolor

Nấm vân chi là gì?

Nấm vân chi (turkey tail – “đuôi gà tây”) có tên gọi nhờ những chiếc mũ mỏng hình quạt với các dải màu nâu, xám, xanh và gỉ sắt, trông như đuôi của con gà tây hoang. Đây là một trong những loại nấm phổ biến nhất thế giới, mọc trên gỗ cứng đã chết ở hầu hết các khu rừng. Trong y học cổ truyền Trung Quốc, nó được gọi là vân chi và từ lâu đã được dùng để bồi bổ cơ thể, hỗ trợ phổi và gan.

Điều đặc biệt là hai chiết xuất từ nấm vân chi – PSK và PSP – thuộc nhóm hợp chất từ nấm được nghiên cứu lâm sàng nhiều nhất. PSK đã được cấp phép ở Nhật Bản hàng chục năm như liệu pháp bổ trợ cho một số loại ung thư.

Thành phần dinh dưỡng (trên 100 g, khô)

Đây là các giá trị ước tính. Vì nấm vân chi được dùng với lượng tính bằng gam, polysaccharide quan trọng hơn nhiều so với khoáng chất.

Lợi ích sức khỏe

Các tác dụng được nghiên cứu nhiều nhất của nấm vân chi là:

• Điều hòa miễn dịch
  PSK và PSP kích hoạt các tế bào miễn dịch như tế bào NK và tế bào T. Điều này được ghi nhận rõ trong phòng thí nghiệm và nghiên cứu lâm sàng.
• Bổ trợ điều trị ung thư
  Ở Nhật Bản, PSK được dùng kèm phẫu thuật và hóa trị, chủ yếu cho ung thư dạ dày và đại trực tràng. Các phân tích tổng hợp từ nghiên cứu Nhật Bản cho thấy tỷ lệ sống cải thiện ở những bệnh nhân này. Một nghiên cứu nhỏ ở Mỹ trên phụ nữ ung thư vú cho thấy chức năng miễn dịch cải thiện sau xạ trị. Nấm vân chi không thay thế điều trị ung thư.
• Sức khỏe đường ruột
  Trong một nghiên cứu nhỏ ở người khỏe mạnh, PSP hoạt động như chất prebiotic và thay đổi thành phần hệ vi sinh đường ruột theo hướng có lợi.
• Chống oxy hóa và chống viêm
  Chủ yếu được chứng minh trong phòng thí nghiệm.
• Kháng virus
  Đang được nghiên cứu, ví dụ trong nhiễm HPV; dữ liệu còn sơ bộ.

Không có bằng chứng cho thấy nấm vân chi giúp ích cho ADHD, tiểu đường, kháng insulin hay rò rỉ ruột. Ở những lĩnh vực này, nhiều nhất chỉ có dữ liệu phòng thí nghiệm.

Trong bếp

Nấm vân chi không phải là nấm ăn theo nghĩa thông thường – nó mỏng, dai và cứng như da. Nó được dùng:

• dạng trà hoặc nước dùng (đun liu riu ít nhất 30–60 phút),
• dạng bột trong sinh tố hoặc viên nang,
• trong hỗn hợp nấm, ví dụ với linh chi hoặc chaga.

Trong y học cổ truyền

• Được dùng trong y học cổ truyền Trung Quốc và Kampo Nhật Bản để bồi bổ cơ thể
• Theo truyền thống được coi là vị thuốc bổ khí và dùng cho phổi, gan và tỳ
• Thường được dùng sau khi ốm để phục hồi sức khỏe

Trong mỹ phẩm và chăm sóc da

• Chiết xuất nấm vân chi có trong một số sản phẩm chăm sóc da nhờ đặc tính chống oxy hóa
• Nghiên cứu về tác dụng trên da vẫn còn ở giai đoạn đầu

Trong làm vườn và sinh thái

• Là nấm phân hủy gỗ, nấm vân chi phân giải gỗ chết và trả chất dinh dưỡng về đất
• Có thể dễ dàng trồng trên khúc gỗ cứng và được người trồng nấm tại nhà và người làm vườn permaculture ưa chuộng
• Đang được nghiên cứu cho xử lý ô nhiễm bằng nấm (mycoremediation)

Bạn có biết?

PSK (polysaccharide-K, tên thương mại Krestin) được cấp phép ở Nhật Bản vào những năm 1970 như một thuốc bổ trợ cho ung thư và là một trong số ít chiết xuất nấm có tư cách dược phẩm. Trong các nghiên cứu ở Nhật, bệnh nhân ung thư đại trực tràng dùng PSK sau phẫu thuật cùng với hóa trị sống lâu hơn trung bình so với người không dùng. Các kết quả này chủ yếu đến từ Nhật Bản và chưa được xác nhận trong các nghiên cứu lớn ở phương Tây.

Cách dùng và liều hằng ngày

• Liều hằng ngày: thường 2–3 g bột hoặc chiết xuất; trong nghiên cứu ung thư, dùng liều cao hơn của PSK hoặc PSP chuẩn hóa
• Pha trà: đun liu riu 5–7 g trong nước ít nhất 45 phút
• Tác dụng xuất hiện sau nhiều tuần dùng đều đặn

Tác dụng phụ và thận trọng: Nấm vân chi thường được dung nạp tốt. Đã có báo cáo về rối loạn tiêu hóa, phân sẫm màu và hiếm khi móng tay sẫm màu. Hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng nếu bạn có bệnh tự miễn hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch, và chỉ dùng trong thời gian hóa trị khi đã trao đổi với đội ngũ điều trị. Chưa đủ dữ liệu an toàn khi mang thai và cho con bú.

Kết hợp

• Linh chi – cũng được dùng cho hệ miễn dịch
• Chaga – giàu chất chống oxy hóa
• Nấm bờm sư tử – cho não và đường ruột
• Gừng – mang lại vị ấm cho trà
• Hoàng kỳ – vị thuốc kinh điển của y học cổ truyền Trung Quốc cho hệ miễn dịch

Công thức:

Trà nấm vân chi với gừng và tía tô đất

Nguyên liệu:

• 5 g nấm vân chi khô
• 1 muỗng cà phê gừng khô
• 1 muỗng cà phê tía tô đất hoặc bạc hà
• 2 cốc nước
• Tùy chọn: mật ong hoặc chanh

Cách làm:

1. Cho nấm vân chi và gừng vào nước sôi.
2. Đun liu riu ở lửa nhỏ 45–60 phút.
3. Cho thảo mộc vào 5 phút cuối.
4. Lọc, thêm ngọt tùy khẩu vị và uống ấm.

Trà có vị dịu, hơi mùi đất – một thức uống ấm áp cho những tháng lạnh.

Tóm lại

Nấm vân chi là một trong những nấm dược liệu được nghiên cứu nhiều nhất – đặc biệt là các chiết xuất PSK và PSP, được dùng ở Nhật Bản và Trung Quốc như liệu pháp bổ trợ cho ung thư. Trong đời sống hằng ngày, đây là loại nấm được dung nạp tốt, có thể hỗ trợ hệ miễn dịch và đường ruột. Nếu bạn mắc bệnh nặng, hãy trao đổi với bác sĩ trước.