Đông trùng hạ thảo (Cordyceps): năng lượng, sức bền và nghiên cứu nói gì

Cordyceps sinensis

Đông trùng hạ thảo có một trong những vòng đời kỳ lạ nhất trong tự nhiên. Ngoài tự nhiên, loại nấm này ký sinh trên sâu bướm ở vùng núi cao Tây Tạng và Nepal, rồi cuối cùng mọc ra khỏi cơ thể sâu thành một cuống mảnh hình chùy. Trong y học cổ truyền Trung Quốc và Tây Tạng, nó từ lâu được coi là vị thuốc bổ cho năng lượng, phổi, thận và như thuốc kích dục.

Đông trùng hạ thảo tự nhiên (nay gọi là Ophiocordyceps sinensis) rất hiếm và cực kỳ đắt. Vì vậy hầu như mọi thực phẩm bổ sung đều chứa các dạng nuôi trồng thay thế: hoặc sợi nấm chủng Cs-4 nuôi trong bồn lên men, hoặc Cordyceps militaris (đông trùng hạ thảo nhộng tằm) nuôi trên ngũ cốc hay giá thể khác. Chúng chứa các hợp chất tương tự nhưng với tỷ lệ khác nhau – nên không phải sản phẩm nào cũng như nhau.

Lợi ích có thể có

1. Năng lượng và sức bền
   Trong phòng thí nghiệm, đông trùng hạ thảo ảnh hưởng đến cách tế bào tạo ra ATP, nguồn năng lượng chính của chúng. Các nghiên cứu nhỏ ở người lớn tuổi cho thấy khả năng hấp thụ oxy và hiệu suất vận động cải thiện nhẹ; nghiên cứu ở vận động viên đã tập luyện phần lớn không thấy tác dụng.
2. Ham muốn
   Đông trùng hạ thảo theo truyền thống được dùng như thuốc kích dục. Nghiên cứu trên động vật cho thấy tác động lên hormone sinh dục, nhưng hầu như chưa có dữ liệu đáng tin cậy ở người.
3. Hô hấp
   Theo truyền thống dùng cho ho, hen suyễn và bệnh phổi mạn tính. Một số nghiên cứu ở Trung Quốc báo cáo lợi ích khi dùng bổ trợ, nhưng chất lượng thường thấp.
4. Đường huyết
   Ở động vật bị tiểu đường, đông trùng hạ thảo làm giảm đường huyết và cải thiện độ nhạy insulin. Chưa có nghiên cứu có ý nghĩa trên người.
5. Hệ miễn dịch
   Cordycepin và polysaccharide có tác dụng điều hòa miễn dịch, chống viêm và kháng virus trong phòng thí nghiệm.
6. Thận
   Ở Trung Quốc, chế phẩm đông trùng hạ thảo được dùng bổ trợ cho bệnh thận mạn. Các tổng quan thấy có thể có lợi, nhưng nghiên cứu chất lượng thấp – và người bệnh thận chỉ nên dùng thực phẩm bổ sung dưới sự giám sát y tế.

Các hoạt chất chính

Các tác dụng trên chủ yếu dựa vào nghiên cứu phòng thí nghiệm và động vật. Cordyceps militaris thường chứa nhiều cordycepin hơn sợi nấm Cs-4.

Cách dùng

• Dạng bột – trong sinh tố, sữa chua hoặc trà
• Viên nang hoặc chiết xuất – tiện lợi và cô đặc; các nghiên cứu thường dùng 1–3 g mỗi ngày
• Nước sắc – dạng truyền thống; đun liu riu đông trùng hạ thảo khô

Hãy chọn sản phẩm ghi rõ loài, bộ phận dùng (quả thể hay sợi nấm) và hàm lượng hoạt chất, đã được phòng thí nghiệm độc lập kiểm nghiệm. Vì đông trùng hạ thảo thường được dùng để tăng năng lượng, nhiều người uống vào buổi sáng hoặc trước khi tập.

An toàn

Đông trùng hạ thảo được đa số người dung nạp tốt. Có thể gặp rối loạn tiêu hóa nhẹ, khô miệng hoặc buồn nôn. Cần thận trọng:

• khi mang thai và cho con bú – chưa đủ dữ liệu an toàn,
• khi có bệnh tự miễn hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch, vì đông trùng hạ thảo có thể kích thích hệ miễn dịch,
• khi dùng thuốc chống đông hoặc trước phẫu thuật, vì nó có thể ức chế đông máu,
• khi dùng thuốc tiểu đường, vì nó có thể làm giảm đường huyết.

Hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng nếu bạn thuộc một trong các trường hợp trên.

Đông trùng hạ thảo có giúp ích cho ADHD, tiểu đường, kháng insulin hay rò rỉ ruột không?

• ADHD – Không có nghiên cứu nào. Đông trùng hạ thảo không phải là cách điều trị ADHD.
• Tiểu đường type 2 – Dữ liệu trên động vật hứa hẹn, nhưng chưa có nghiên cứu đáng tin cậy trên người. Không thay thế điều trị.
• Kháng insulin – Như trên: kết quả tích cực chỉ ở động vật.
• Rò rỉ ruột – Polysaccharide có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột; thiếu dữ liệu trên người.

Tóm lại

Đông trùng hạ thảo là một loại nấm thú vị với lịch sử lâu đời trong y học Tây Tạng và Trung Quốc. Dữ liệu hứa hẹn nhất trên người liên quan đến khả năng vận động ở người lớn tuổi, nhưng ngay cả ở đó tác dụng cũng nhỏ. Nếu muốn thử, hãy chọn sản phẩm ghi nhãn rõ ràng, kiên trì vài tuần – và giữ kỳ vọng thực tế.