Chaga: działanie, zastosowanie i ryzyko grzyba brzozowego

Inonotus obliquus

Czym jest chaga?

Chaga, czyli błyskoporek podkorowy, rośnie głównie na brzozach w chłodnych regionach, takich jak Syberia, Skandynawia, północna Japonia i Kanada – a także w Polsce. To, co widać na pniu, nie jest typowym owocnikiem, lecz twardą, czarną naroślą (sklerocjum), która wygląda jak spalony węgiel. W środku jest rdzawobrązowa i korkowata.

Chagę od wieków stosuje się w medycynie ludowej Rosji i Europy Wschodniej, głównie jako herbatę na dolegliwości żołądkowe i ogólne wzmocnienie. Dziś jest popularna jako suplement ze względu na dużą zawartość przeciwutleniaczy. Większość dotychczasowych badań pochodzi z laboratoriów i badań na zwierzętach; badań na ludziach prawie brak.

Wartości odżywcze (na 100 g, suszona)

To wartości przybliżone; skład dzikiej chagi bardzo różni się w zależności od drzewa, regionu i wieku. Chaga zawiera też bardzo dużo szczawianów – więcej o tym poniżej.

Możliwe korzyści zdrowotne

W badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach ekstrakty z chagi wykazywały następujące działania:

• Antyoksydacyjne – chaga jest bogata w polifenole i barwniki melaninowe
• Modulujące odporność – głównie dzięki beta-glukanom
• Przeciwzapalne – niższe markery zapalne w modelach zwierzęcych
• Przeciwnowotworowe – w hodowlach komórkowych i u zwierząt, nie u ludzi
• Obniżające cukier – u zwierząt z cukrzycą
• Ochronne dla błony śluzowej jelit – w zwierzęcych modelach zapalenia jelit

Te wyniki są ciekawe, ale nie można ich po prostu przenieść na ludzi. Obecnie nie ma wiarygodnych badań klinicznych, które pokazywałyby, że chaga zapobiega nowotworom, leczy cukrzycę, uszczelnia jelito albo pomaga przy ADHD czy chorobach autoimmunologicznych.

Zastosowanie

W kuchni:

Chaga jest zbyt twarda i zdrewniała, by ją jeść. Stosuje się ją:

• jako herbatę lub wywar – to najbardziej tradycyjna forma,
• jako proszek do napojów lub kapsułek,
• w zamiennikach kawy lub mieszankach grzybowych.

W medycynie ludowej:

• Tradycyjnie stosowana w Rosji i na Syberii jako herbata na dolegliwości żołądkowe i ogólne wzmocnienie
• W Rosji była zarejestrowanym środkiem na dolegliwości przewodu pokarmowego
• Bywa stosowana uzupełniająco w czasie leczenia onkologicznego – tylko w porozumieniu z zespołem leczącym, bo możliwe są interakcje

W kosmetyce:

• Ekstrakty z chagi stosuje się do:
  • ochrony antyoksydacyjnej,
  • łagodzenia podrażnionej skóry,
  • wspierania bariery skórnej.

W ekologii i zbieractwie:

• Rośnie niemal wyłącznie na żywych brzozach i tworzy się przez wiele lat
• Sklerocjum nie da się wyhodować; produkty z upraw zawierają zwykle grzybnię o innym składzie
• Rosnący popyt doprowadził w niektórych regionach do nadmiernego zbioru – kupuj ze zrównoważonych źródeł i nigdy nie zbieraj więcej niż niewielką część narośli

Czy wiesz, że…?

Chagę często reklamuje się ekstremalnie wysokimi wartościami ORAC (laboratoryjnej miary zdolności antyoksydacyjnej). Departament Rolnictwa USA wycofał swoją bazę ORAC w 2012 roku, bo te wartości niewiele mówią o działaniu w organizmie człowieka. Wysoki ORAC nie jest więc dowodem korzyści zdrowotnych.

Chaga zawiera niewielkie ilości betuliny i kwasu betulinowego, które pobiera z kory brzozy. W badaniach laboratoryjnych związki te działały przeciwzapalnie, przeciwwirusowo i przeciwnowotworowo.

Jak stosować i ile

• Herbata z chagi: gotuj 5–10 g rozdrobnionej chagi w 1 litrze wody przez około 60 minut
• Ekstrakt w proszku: zwykle 1–2 g dziennie
• Nie ma badań na temat optymalnej dawki i czasu stosowania; wiele osób przyjmuje chagę w cyklach, np. trzy tygodnie stosowania, tydzień przerwy

Ważne zasady bezpieczeństwa:

• Chaga zawiera bardzo dużo szczawianów. Opisywano przypadki uszkodzenia nerek po długotrwałym codziennym przyjmowaniu proszku z chagi. Osoby z chorobami nerek lub kamicą nerkową powinny jej unikać, a pozostali nie powinni przyjmować jej w dużych ilościach przez długi czas.
• Chaga może hamować krzepnięcie krwi – ostrożnie przy lekach przeciwzakrzepowych i przed zabiegami.
• Chaga może obniżać poziom cukru – ostrożnie przy lekach na cukrzycę.
• Niezalecana w ciąży i podczas karmienia piersią, po przeszczepach, przy lekach immunosupresyjnych ani przy chorobach autoimmunologicznych bez porady lekarza.

Połączenia

• Reishi – często łączony dla odporności i przy stresie
• Soplówka jeżowata – dla mózgu i jelit
• Czarna porzeczka lub aronia – bogate w witaminę C i polifenole
• Imbir – nadaje herbacie rozgrzewającą, pikantną nutę
• Kurkuma z czarnym pieprzem – przeciwzapalne połączenie przypraw

Przepis: herbata z chagi z imbirem i cynamonem

Składniki:

• 7 g rozdrobnionej suszonej chagi
• 1 litr wody
• ½ łyżeczki cynamonu
• Plaster świeżego imbiru
• Opcjonalnie: sok z cytryny i miód

Przygotowanie:

1. Gotuj chagę w wodzie na małym ogniu przez godzinę.
2. Na ostatnie 10 minut dodaj imbir i cynamon.
3. Przecedź i dopraw cytryną lub miodem.
4. W lodówce można ją przechowywać do 3 dni.

Herbata ma ziemisty, lekko waniliowy smak. Ze względu na szczawiany jedna filiżanka dziennie w zupełności wystarczy.

Podsumowanie

Chaga to fascynujący grzyb brzozowy z długą tradycją i dużą zawartością przeciwutleniaczy. Badania laboratoryjne i na zwierzętach są obiecujące, ale brakuje danych u ludzi, a duża zawartość szczawianów to realne ryzyko przy długotrwałym stosowaniu. Jeśli chcesz ją wypróbować, stosuj ją z umiarem, kupuj ze zrównoważonych źródeł i najpierw porozmawiaj z lekarzem, jeśli przyjmujesz leki lub masz problemy z nerkami.