Nấm Maitake: “nấm vũ điệu” cho miễn dịch và đường huyết

Grifola frondosa

Maitake là gì và vì sao được gọi là “nấm vũ điệu”?

Maitake trong tiếng Nhật có nghĩa là “nấm nhảy múa”. Theo một cách giải thích phổ biến, cái tên này có từ thời nấm mọc hoang còn hiếm và quý đến mức ai tìm được cũng nhảy lên vì vui sướng. Trong tiếng Anh nó còn được gọi là “hen of the woods” (gà mái rừng), vì những chùm mũ nấm chồng lên nhau, gợn sóng trông như bộ lông xù của con gà mái đang ấp.

Maitake mọc ở gốc cây sồi và các cây gỗ cứng khác, vừa là nấm ăn tuyệt vời vừa là nấm dược liệu. Nấm có kết cấu chắc, vị đậm, thoảng mùi hạt và mùi đất, rất ngon khi áp chảo với bơ hoặc dầu. Với vai trò nấm dược liệu, nó chủ yếu được nghiên cứu về beta-glucan, chất ảnh hưởng đến hệ miễn dịch và đường huyết.

Maitake chứa những gì?

Giá trị ước tính cho nấm khô:

Cái gọi là phân đoạn D và phân đoạn MD là chiết xuất beta-glucan chuẩn hóa từ maitake, được nghiên cứu nhiều ở Nhật Bản, chủ yếu trong phòng thí nghiệm, trên động vật và trong vài nghiên cứu nhỏ trên người.

Maitake hoạt động thế nào và ai có thể được lợi?

Maitake chủ yếu được coi là chất điều hòa miễn dịch – nó có thể ảnh hưởng đến hoạt động của tế bào miễn dịch. Dựa trên nghiên cứu hiện tại, nó có thể:

• kích hoạt tế bào miễn dịch như đại thực bào và tế bào NK (nghiên cứu phòng thí nghiệm và động vật),
• làm giảm đường huyết và cải thiện độ nhạy insulin (nghiên cứu động vật; một phân đoạn gọi là SX đã được thử trong vài nghiên cứu nhỏ trên người),
• có tác dụng chống khối u (nghiên cứu tế bào và động vật; nghiên cứu ban đầu, quy mô nhỏ ở bệnh nhân ung thư),
• làm giảm huyết áp và mỡ máu (chủ yếu nghiên cứu động vật).

Maitake đôi khi được dùng như liệu pháp bổ trợ cho ung thư, đặc biệt ở Nhật Bản. Vẫn thiếu bằng chứng đáng tin cậy rằng nó cải thiện thời gian sống hay diễn tiến bệnh, vì vậy chỉ nên dùng trong thời gian điều trị ung thư khi đã trao đổi với đội ngũ điều trị.

Không có bằng chứng cho thấy maitake giúp ích cho ADHD, hội chứng rò rỉ ruột, mệt mỏi mạn tính hay bệnh tự miễn.

Maitake và đường huyết

Đường huyết là một trong những lĩnh vực thú vị nhất trong nghiên cứu về maitake. Ở động vật bị tiểu đường, chiết xuất maitake làm giảm đường huyết và cải thiện độ nhạy insulin. Một số ít nghiên cứu trên người có quy mô nhỏ và chất lượng hạn chế, nhưng cho kết quả theo hướng tương tự.

Nếu bạn dùng thuốc tiểu đường, maitake có thể làm đường huyết giảm thêm. Hãy theo dõi chỉ số cẩn thận và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng chiết xuất.

Cách dùng maitake

• Trong bếp: tươi hoặc khô trong súp, món xào, risotto hoặc nướng lò – cách đơn giản nhất để thưởng thức
• Dạng bột: 1–2 g mỗi ngày pha với nước ấm hoặc nước dùng
• Chiết xuất chuẩn hóa (phân đoạn D, phân đoạn MD): theo hướng dẫn của nhà sản xuất
• Viên nang: tiện lợi, nhưng kiểm tra xem có ghi hàm lượng beta-glucan không
• Nước sắc: đun liu riu 5 g nấm khô trong 30–45 phút

Tác dụng (nếu có) của chiết xuất xuất hiện dần sau vài tuần dùng đều đặn.

Kết hợp

• Linh chi – cũng được dùng cho hệ miễn dịch
• Nấm bờm sư tử – cho não và thần kinh
• Nghệ – gia vị chống viêm
• Gừng và tỏi – kinh điển trong súp maitake

Hầu như chưa có nghiên cứu về việc kết hợp các loại nấm dược liệu.

Công dụng của maitake

• Trong bếp: nấm ăn được ưa chuộng, đặc biệt trong ẩm thực Nhật Bản
• Trong y học tự nhiên: dạng chiết xuất cho hệ miễn dịch và đường huyết
• Trong mỹ phẩm: đôi khi có trong sản phẩm chăm sóc da nhờ đặc tính chống oxy hóa
• Làm vườn: có thể trồng trên khúc gỗ cứng hoặc mùn cưa

Lưu ý khi mua

• Chiết xuất chuẩn hóa theo phân đoạn D hoặc có ghi hàm lượng beta-glucan (ít nhất 20%)
• Chiết xuất từ quả thể thay vì hỗn hợp giá rẻ không ghi hàm lượng
• Được phòng thí nghiệm độc lập kiểm nghiệm; tốt nhất là hữu cơ và trồng trên gỗ

Chống chỉ định và tác dụng phụ

Maitake an toàn khi dùng như thực phẩm. Với chiết xuất, cần thận trọng:

• khi dùng thuốc tiểu đường – maitake có thể làm giảm đường huyết,
• khi dùng thuốc huyết áp hoặc bị huyết áp thấp – nó có thể làm giảm huyết áp,
• khi dùng thuốc chống đông như warfarin – một báo cáo ca bệnh gợi ý có tương tác,
• khi có bệnh tự miễn hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch – maitake có thể kích thích hệ miễn dịch,
• trước phẫu thuật – ngừng dùng hai tuần trước đó,
• khi mang thai và cho con bú – chưa đủ dữ liệu an toàn.

Rối loạn tiêu hóa và phản ứng dị ứng có thể xảy ra nhưng hiếm.

Công thức: súp maitake và gừng

Nguyên liệu:

• 5 g maitake khô hoặc 100 g tươi
• 1 lít nước hoặc nước dùng rau củ
• 2 lát gừng
• 1 tép tỏi
• 1 muỗng canh nước tương tamari
• Hành lá thái nhỏ và mè để trang trí

Cách làm: Đun liu riu nấm với gừng và tỏi trong 30 phút. Nêm tamari và rắc hành lá, mè trước khi dùng. Một món súp ấm áp cho những buổi tối se lạnh.

Tóm lại

Maitake trước hết là một loại nấm ăn tuyệt vời – và sau đó là một nấm dược liệu thú vị, đặc biệt với hệ miễn dịch và đường huyết. Phần lớn bằng chứng đến từ nghiên cứu phòng thí nghiệm và động vật. Hãy thưởng thức nó trong bếp, và nếu muốn thử chiết xuất, hãy kiểm tra trước khả năng tương tác với thuốc bạn đang dùng.

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm

Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và giáo dục. Nó không thay thế lời khuyên y tế. Nếu bạn có bệnh mạn tính, đang mang thai, dùng thuốc hoặc có bất kỳ lo ngại nào về sức khỏe, hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.