Reishi: działanie, zastosowanie i bezpieczeństwo grzyba leczniczego

Ganoderma lucidum

Czym jest reishi?

Reishi, czyli lakownica żółtawa, znany też jako lingzhi, to jeden z najbardziej znanych grzybów leczniczych w tradycyjnej medycynie chińskiej i japońskiej, gdzie stosuje się go od ponad 2000 lat. Jego dawny przydomek – „grzyb nieśmiertelności” – pokazuje, jak bardzo ceniono go za długowieczność i witalność.

Reishi nie jest grzybem jadalnym w kulinarnym sensie. Jest zdrewniały, twardy i gorzki, dlatego stosuje się go jako herbatę, proszek, ekstrakt lub kapsułki, a nie w kuchni. Zwykle zalicza się go do adaptogenów – substancji, które mają pomagać organizmowi radzić sobie ze stresem – i bada się go głównie pod kątem wpływu na odporność, sen i stany zapalne.

Co zawiera reishi?

Działanie reishi przypisuje się głównie polisacharydom i triterpenom. Przybliżone wartości dla suszonego grzyba:

Zawiera też niewielkie ilości potasu, magnezu, cynku i selenu. Ponieważ reishi przyjmuje się w gramach, te składniki odgrywają niewielką rolę; zawartość związków aktywnych bardzo różni się między produktami.

Jak może wspierać zdrowie?

Większość badań nad reishi pochodzi z laboratoriów i badań na zwierzętach; badań na ludziach jest mniej i często są niewielkie. Według obecnej wiedzy reishi może:

• modulować układ odpornościowy,
• działać przeciwzapalnie i antyoksydacyjnie,
• wspierać odprężenie i sen,
• nieznacznie obniżać poziom cukru i lipidów we krwi (wyniki u ludzi są niejednoznaczne),
• chronić wątrobę (pokazano to głównie na zwierzętach).

Tradycyjnie stosuje się go przy:

• stresie i wyczerpaniu,
• złym śnie,
• częstych infekcjach,
• alergiach,
• ogólnej witalności w starszym wieku.

Obecnie nie ma wiarygodnych dowodów, że reishi leczy ADHD, cukrzycę czy nieszczelne jelito. Jeśli masz którąś z tych chorób, reishi może być co najwyżej uzupełnieniem opieki lekarskiej – nie jej zamiennikiem.

Reishi a układ nerwowy

W badaniach na zwierzętach ekstrakty z reishi działały uspokajająco i ułatwiały sen, prawdopodobnie przez mechanizmy związane z GABA, a także chroniły komórki nerwowe. Kilka niewielkich badań na ludziach sugeruje, że może zmniejszać zmęczenie i poprawiać samopoczucie, np. u osób z neurastenią (stanem przewlekłego wyczerpania).

Nie wykazano, by reishi poprawiał koncentrację, nastrój czy pamięć u zdrowych osób. Wiele osób pije go jako uspokajający wieczorny napój – warto spróbować, ale z umiarkowanymi oczekiwaniami.

Inne zastosowania

W medycynie tradycyjnej reishi stosuje się, by:

• wspierać wątrobę,
• wzmacniać odporność w czasie infekcji,
• towarzyszyć leczeniu nowotworów.

Reishi jest popularny w Azji jako uzupełnienie leczenia onkologicznego. Przegląd Cochrane znalazł pewne dowody, że w połączeniu z konwencjonalnym leczeniem może poprawiać parametry odporności i jakość życia, ale badania były niskiej jakości i nie wykazano, by reishi wydłużał przeżycie. Nigdy nie powinien zastępować leczenia nowotworu, a w czasie chemioterapii należy go stosować wyłącznie w porozumieniu z zespołem onkologicznym.

Ekstrakty z reishi stosuje się też w kosmetykach ze względu na ich właściwości antyoksydacyjne.

Czy wiesz, że…?

W dawnych Chinach i Japonii dziko rosnący reishi był tak rzadki, że zarezerwowano go dla cesarzy i szlachty. Pojawia się na niezliczonych obrazach, rzeźbach i tkaninach jako symbol długiego życia i szczęścia. Dziś niemal cały reishi pochodzi z uprawy na kłodach lub podłożu.

Jak stosować reishi?

Reishi zwykle przyjmuje się regularnie przez kilka tygodni; ewentualne efekty pojawiają się stopniowo.

Popularne formy i dawki:

• Ekstrakt w proszku: 1–2 g dziennie
• Nalewka: zgodnie z zaleceniem producenta
• Herbata lub wywar: gotuj 2–5 g suszonego grzyba w wodzie przez 30–60 minut
• Kapsułki: najlepiej standaryzowane ekstrakty z podaną zawartością beta-glukanów

Wiele osób przyjmuje reishi wieczorem ze względu na jego uspokajającą reputację. Nie ma udowodnionej potrzeby robienia przerw, ale niektórzy zielarze zalecają cykle sześć–osiem tygodni.

Przy wyborze produktu szukaj ekstraktów z owocnika z podaną zawartością beta-glukanów i triterpenów oraz niezależnych badań laboratoryjnych. Produkty z grzybni hodowanej na zbożu często zawierają dużo skrobi.

Łączenie reishi z innymi grzybami i ziołami

Reishi często łączy się z:

• Ashwagandhą – tradycyjnie stosowaną przy stresie i śnie
• Soplówką jeżowatą (lion’s mane) – badaną pod kątem funkcji poznawczych i zdrowia nerwów
• Chagą – bogatą w przeciwutleniacze
• Kordycepsem – tradycyjnie stosowanym dla energii i wytrzymałości

Takich połączeń prawie nie badano, a każdy dodatkowy produkt zwiększa ryzyko działań niepożądanych i interakcji.

Kto powinien uważać?

Większość osób dobrze toleruje reishi w zwykłych dawkach. Możliwe działania niepożądane to suchość w ustach, dolegliwości trawienne, zawroty głowy i wysypki. Opisywano rzadkie przypadki uszkodzenia wątroby, zwłaszcza po produktach w proszku.

Ostrożność zalecana jest u:

• osób z chorobami autoimmunologicznymi lub przyjmujących leki immunosupresyjne,
• osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe (np. warfarynę) lub z zaburzeniami krzepnięcia – reishi może zwiększać ryzyko krwawień; odstaw go dwa tygodnie przed zabiegiem,
• osób przyjmujących leki na nadciśnienie lub cukrzycę – reishi może obniżać i ciśnienie, i cukier,
• osób z niskim ciśnieniem,
• kobiet w ciąży i karmiących piersią – brakuje danych o bezpieczeństwie.

Porozmawiaj z lekarzem przed przyjmowaniem reishi, zwłaszcza jeśli przyjmujesz leki lub masz chorobę przewlekłą.

Przepis: wieczorny napój z reishi i kakao

Ciepły napój na wieczorne wyciszenie.

Składniki:
1 łyżeczka proszku reishi
1 łyżeczka surowego kakao
1 szklanka napoju roślinnego (migdałowego, owsianego, kokosowego)
1/4 łyżeczki cynamonu
Szczypta kardamonu
1 łyżeczka miodu (opcjonalnie)

Przygotowanie:
Delikatnie podgrzej napój. Wmieszaj reishi, kakao, cynamon i kardamon, aż się rozpuszczą. Dosłódź miodem, jeśli chcesz, i pij powoli.

Do czego tradycyjnie stosuje się reishi?

Reishi jest tradycyjnie stosowany, a w części przypadków badany, przy:

Stresie i wyczerpaniu
Problemach ze snem
Częstych infekcjach
Alergiach
Przewlekłym zmęczeniu
Wspomaganiu leczenia onkologicznego (tylko w porozumieniu z lekarzem)
Poziomie cukru i lipidów (dowody niejednoznaczne)
Zdrowiu wątroby
Pielęgnacji skóry

Podsumowanie

Reishi to tradycyjny grzyb leczniczy o ciekawym działaniu na odporność, sen i stany zapalne w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach. Dowody u ludzi są wciąż ograniczone. Jeśli chcesz go wypróbować, wybierz dobrej jakości ekstrakt, zacznij od małej dawki i wcześniej sprawdź możliwe interakcje z lekami.

Zastrzeżenie

Treści zamieszczone na tej stronie mają wyłącznie charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowią porady medycznej, diagnozy ani leczenia. Przed wprowadzeniem zmian w diecie, suplementacji czy stylu życiu zawsze skonsultuj się z lekarzem lub wykwalifikowanym specjalistą – zwłaszcza jeśli jesteś w ciąży, karmisz piersią, przyjmujesz leki lub masz chorobę przewlekłą.