Aloes: działanie, zastosowanie i bezpieczeństwo pustynnej rośliny

Łac.: Aloe vera (L.) Burm.f.

Roślina – pustynny ocalały w naszych domach

Aloes zwyczajny to sukulent: w grubych, mięsistych liściach przez miesiące magazynuje wodę, co pozwala mu przetrwać w bardzo suchych regionach. Pochodzi prawdopodobnie z Półwyspu Arabskiego, a dziś uprawia się go w ciepłych regionach całego świata – i na niezliczonych parapetach.

Aloes od tysięcy lat stosuje się w wielu kulturach. Wspominają o nim starożytne egipskie teksty medyczne, korzystała z niego medycyna grecka i rzymska, a także ajurweda i tradycyjna medycyna chińska. Nazwa pochodzi prawdopodobnie od arabskiego słowa alloeh, oznaczającego „gorzki” – od smaku soku w liściach.

Roślina tworzy rozetę mięsistych, lancetowatych liści z ząbkowanymi brzegami. W dobrych warunkach wypuszcza wysoki pęd z żółtymi, rurkowatymi kwiatami.

W liściach znajdują się dwie bardzo różne substancje:

• przezroczysty żel w środku liścia, stosowany na skórę oraz w żywności i napojach,
• żółty sok (lateks) tuż pod skórką liścia, który zawiera antrachinony, takie jak aloina, i działa silnie przeczyszczająco.

Istnieje ponad 500 gatunków aloesu, ale najlepiej przebadany i używany w większości produktów jest Aloe vera (Aloe barbadensis Miller).

W domu aloes łatwo uprawiać: potrzebuje dużo światła, mało wody i przepuszczalnej ziemi, a wypuszcza odrosty, które można przesadzać. Uwaga: aloes jest trujący dla kotów i psów.

Co zawiera aloes?

Żel aloesowy w około 99% składa się z wody. Reszta zawiera ponad 75 różnych substancji, m.in.:

Ponieważ żel składa się niemal wyłącznie z wody, ilości witamin i minerałów są niewielkie. Jego działanie na skórę przypisuje się głównie polisacharydom.

Co aloes może zrobić dla zdrowia?

Dowody bardzo różnią się w zależności od zastosowania:

1. Skóra i drobne oparzenia – Najlepiej przebadane zastosowanie. Żel aloesowy może łagodzić lekkie oparzenia słoneczne i drobne oparzenia oraz nawilżać skórę. Niektóre badania wykazały szybsze gojenie drobnych oparzeń; przy innych ranach wyniki są mieszane. Stosuje się go też przy łagodnej łuszczycy i aftach, z częściowo pozytywnymi wynikami.
2. Poziom cukru – Przeglądy niewielkich badań wykazały, że przyjmowany doustnie aloes może lekko obniżać glukozę na czczo i HbA1c u osób ze stanem przedcukrzycowym lub cukrzycą typu 2. Badania są różnej jakości. Jeśli przyjmujesz leki na cukrzycę, aloes może dodatkowo obniżać poziom cukru.
3. Trawienie – Żel aloesowy bywa stosowany przy zespole jelita drażliwego i zgadze. Kilka niewielkich badań wykazało lekką poprawę objawów. Lateks działa silnie przeczyszczająco, ale nie jest już zalecany (patrz niżej).
4. Lipidy we krwi – Niektóre badania wykazały nieco niższy cholesterol LDL i trójglicerydy.
5. Zdrowie jamy ustnej – Żel aloesowy w płynach do płukania lub pastach może zmniejszać płytkę nazębną i zapalenie dziąseł.
6. Układ odpornościowy – Polisacharydy, takie jak acemannan, działają w laboratorium immunomodulująco.

Nie ma dowodów, że aloes pomaga przy ADHD czy nieszczelnym jelicie albo że „oczyszcza” wątrobę. Wyników badań laboratoryjnych nad działaniem przeciwnowotworowym nie można przenosić na ludzi.

Czy wiesz, że? Aloes był jedną z roślin w badaniu NASA Clean Air Study z 1989 roku, które sprawdzało, jak rośliny doniczkowe usuwają zanieczyszczenia z powietrza w zamkniętych komorach. W zwykłych mieszkaniach wpływ kilku roślin na jakość powietrza jest jednak bardzo mały.

Zastosowanie

1. W kuchni

Żel aloesowy je się w wielu krajach, np. w napojach, deserach i sałatkach. Używaj tylko żelu z Aloe vera, nie z gatunków ozdobnych, i całkowicie usuń żółty lateks: obficie odetnij skórkę liścia, dokładnie opłucz żel i krótko go zblanszuj, by zmniejszyć gorycz.

Świeża sałatka z aloesem i granatem

1. Pokrój żel aloesowy w kostkę, dokładnie opłucz i blanszuj 5–10 sekund we wrzącej wodzie.
2. Wymieszaj z rukolą, plastrami awokado i pestkami granatu.
3. Skrop sokiem z cytryny i oliwą.

Efekt: świeża, chrupiąca sałatka na lekki obiad.

2. W medycynie naturalnej

Aloes tradycyjnie stosowano przy ranach, oparzeniach, dolegliwościach trawiennych i chorobach skóry. Dziś żel stosuje się głównie zewnętrznie na skórę, a doustnie czasem jako suplement dla trawienia i poziomu cukru.

Curry warzywne z aloesem (po azjatycku)

1. Przygotuj żel aloesowy jak opisano wyżej.
2. Podsmaż czosnek, imbir i kurkumę na oleju kokosowym, aż zaczną pachnieć.
3. Dodaj warzywa i ciecierzycę i duś w mleku kokosowym.
4. Na koniec wmieszaj kostki aloesu.

Efekt: kremowe, aromatyczne curry z łagodną, lekko świeżą nutą aloesu.

3. W kosmetyce

Żel aloesowy to klasyk pielęgnacji skóry – nawilżający i łagodzący.

Nawilżająca maseczka z aloesem

1. Wymieszaj żel aloesowy z miodem i odrobiną oleju kokosowego na gładko.
2. Nałóż równomiernie na twarz i szyję i zostaw na 15–20 minut.
3. Spłucz letnią wodą i osusz.

Efekt: miękka, ukojona skóra – dobra także po opalaniu.

Niektóre osoby są uczulone na aloes; najpierw przetestuj go na małym fragmencie skóry. Nie nakładaj na głębokie lub zakażone rany.

4. W ogrodzie i domu

Żel aloesowy bywa używany jako naturalny ukorzeniacz sadzonek.

Ukorzeniacz do sadzonek

1. Przed posadzeniem zanurz ciętą końcówkę sadzonki w świeżym żelu aloesowym.
2. Albo rozpuść 2 łyżki żelu w 1 litrze wody i od czasu do czasu podlewaj nim młode rośliny.

Efekt: wielu ogrodników zgłasza dobre wyniki; dowodów naukowych jest niewiele.

Dobre połączenia

• Z cytryną – dodaje świeżości i witaminy C.
• Z imbirem i kurkumą – w koktajlach i curry.
• Z miodem – w maseczkach i napojach.
• Z miętą – orzeźwiająco w napojach.

Dawkowanie i bezpieczeństwo

• Zewnętrznie: żel aloesowy można nakładać na skórę kilka razy dziennie.
• Doustnie: w badaniach zwykle 15–100 ml żelu lub soku dziennie. Wybieraj produkty oznaczone jako odbarwione lub bez aloiny.
• Lateks aloesowy (żółty sok spod skórki liścia) działa silnie przeczyszczająco i może powodować skurcze, biegunkę i utratę potasu. Środki przeczyszczające z lateksem aloesowym wycofano z rynku w USA, a UE ograniczyła stosowanie związków zawierających aloinę w żywności ze względów bezpieczeństwa. Nieodbarwiony ekstrakt z całego liścia sklasyfikowano jako możliwie rakotwórczy.
• Przyjmowany doustnie aloes może obniżać poziom cukru i wchodzić w interakcje z lekami, np. przeciwcukrzycowymi, moczopędnymi i nasercowymi (digoksyną). Opisywano rzadkie przypadki zapalenia wątroby.
• Nie przyjmuj aloesu doustnie w ciąży, podczas karmienia piersią i nie podawaj go dzieciom.

Ciekawostki

• Wyspy Kanaryjskie słyną z plantacji aloesu, które dostarczają żel i sok do kosmetyków i napojów.
• W Korei Południowej i Japonii popularne są napoje aloesowe z kawałkami żelu i jogurty z aloesem.
• W niektórych tradycjach afrykańskich i bliskowschodnich wieszano aloes nad drzwiami wejściowymi dla ochrony i szczęścia.
• Aloes to jeden z najczęściej stosowanych składników roślinnych w kosmetykach na świecie.

Koktajl z aloesem

1. Zmiksuj przygotowany żel aloesowy, kiwi, banana, wodę kokosową, miód i świeżą miętę na gładko.
2. Podawaj schłodzony.

Efekt: świeży, owocowy napój na upalne dni.

Podsumowanie

Aloes to łatwa w uprawie roślina doniczkowa i sprawdzony domowy środek na skórę, zwłaszcza przy oparzeniach słonecznych i drobnych oparzeniach. Przyjmowany doustnie może lekko obniżać poziom cukru – ale niesie ryzyko, szczególnie przy produktach z lateksem. Żel na skórę stosuj do woli, a przed przyjmowaniem aloesu doustnie porozmawiaj z lekarzem, zwłaszcza jeśli bierzesz leki.